به گزارش ایرنا، سهم خراسان رضوی از طرح مسكن مهر حدود 120 هزار واحد بود كه هم اینك بخش اعظم آن ساخته و تحویل متقاضیان شده است. این میزان واحد سهم زیادی است و اگر زلزله ای كه كارشناسان نسبت به وقوع آن هشدار می دهند رخ دهد میزان خرابی این ساختمانها چقدر خواهد بود؟
بنا بر اعتقاد كارشناسان، مسكن مهر خانه های به نسبت ارزان قیمتی بود كه دولت پیشین برای خانه دار كردن طبقات متوسط به پایان جامعه طراحی كرد اما اجرای این طرح در ادامه كار با مشكلات عدیده ای مواجه شد كه نوع ساختار، مصالح بكار رفته، طراحی و چگونگی نظارت مهندسان بر آن را زیرسئوال برد.
* احتمالات بروز زلزله در خراسان رضوی
عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی به خبرنگار ایرنا گفت: 65 درصد گستره خراسان رضوی بر روی پهنه زلزله با خطر نسبی زیاد قرار دارد كه تمامی شهرهای مهم استان از جمله مشهد را در بر می گیرد.
ناصر حافظی مقدس درباره افزایش لرزه خیزی در خراسان با توجه به زلزله های اخیر غرب كشور اظهار كرد: اثبات رابطه بین زلزله ها در غرب و شرق كشور غیرممكن است اما این موضوع كه فعالیت لرزه ای در فلات ایران در چند سال گذشته بیشتر شده اهمیت دارد.
وی ادامه داد: فعالیتهای لرزه ای روند منظمی ندارند و در طول تاریخ نیز دوره هایی با فعالیتهای شدید لرزه ای و بازه های زمانی با وقفه یا كاهش قابل توجه در فعالیت لرزه خیزی در كشور وجود داشته است.
این زمین شناس گفت: در مجاورت عمده شهرهای مهم خراسان رضوی مانند قوچان، نیشابور، چناران، خواف، تربت حیدریه و فریمان گسلهای فعالی وجود دارند كه در گذشته سبب آسیب و خرابی این شهرها شده اند.
وی به گسلهای اطراف شهر مشهد اشاره و بیان كرد: در شمال مشهد گسلهای مهمی نظیر خیرآباد و كشف رود و در بخش جنوبی گسلهای جنوب و سنگ بست قرار دارند كه از نظر مطالعات زمین شناسی توان فعالیت و ایجاد زمین لرزه هایی با بزرگی بیش از هفت ریشتر برای آنها متصور است.
عضو كمیته علمی تدقیق گسلهای مشهد درباره سایر گسلهای مهم خراسان رضوی نیز گفت: گسل درونه (گسل كویر بزرگ) از مجاورت شهرهای كاشمر و تربت حیدریه عبور می كند. گسل خواف از نزدیكی شهر خواف عبور می كند و یك گسل نیز از شمال نیشابور عبور می كند.
حافظی افزود: با توجه به پتانسیل لرزه خیزی استان و شرایط سازه ها، درباره برآوردها از خرابی حاصل از یك زلزله متوسط و بزرگ در مشهد و سایر نقاط استان می توان گفت سازه هایی كه جدیدا و بر اساس آیین نامه 2800 طراحی و اجرا شده اند انتظار می رود در برابر زمین لرزه متوسط و بزرگ مقاوم باشند و حداقل گسیختگی كامل نداشته باشند.
وی در خصوص ضرورت آمادگی مردم در برابر زلزله اظهار كرد: خطر زلزله در مشهد كمتر از تهران نیست و همچنین در سایر شهرهای بزرگ استان نظیر نیشابور، قوچان، شیروان، خواف، فریمان و تربت حیدریه نیز خطر زلزله وجود دارد لذا مردم در تهیه مسكن همینطور كه به ظاهر و مبلمان منزل توجه دارند به مقاوم بودن آن در برابر زلزله هم توجه داشته باشند.
عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی ادامه داد: پیش بینی زلزله به این معنا كه زمان و بزرگی زلزله را برای یك منطقه خاص در نظر بگیریم غیرممكن است، لذا نمی توان بیان كرد در چه زمانی شهر مشهد یا دیگر شهرهای استان متاثر از زلزله خواهد شد. اما شرایط زمین شناسی و داده های تاریخی نشان می دهد كه طی چند قرن گذشته بارها شهرهای استان توسط زلزله ویران شده و امكان وقوع مجدد چنین زلزله هایی در آینده نیز وجود دارد.
* مبنای دوام ساختمانها، قدرت زلزله نیست
مدیر پژوهش سازمان نظام مهندسی ساختمان خراسان رضوی نیز به خبرنگار ایرنا گفت: هیچكس نمی تواند بگوید ساختمانها اعم از مسكونی، تجاری یا غیرتجاری در برابر زلزله چند ریشتری مقاومت می كنند زیرا مبنای محاسبات مقاومت ساختمانها درجه ریشتر نیست.
هادی خاتمی افزود: برای هر منطقه در كشور طبق آیین نامه های مربوطه خطر زلزله تعریف و بر آن مبنا تعیین شده كه در طراحی ساختمان باید چه ملاحظاتی در نظر گرفته شود. در این ملاحظات نیز صحبتی از درجه ریشتر نیست. در مجموع طرح این سئوال كه یك ساختمان در برابر زلزله چند ریشتری می تواند مقاومت داشته باشد یك پرسش غیرتخصصی است و هیچكس نمی تواند به آن پاسخ دهد.
وی ادامه داد: در مورد ریشتر (بزرگی زلزله) به ازای هر یك درجه كه افزایش می یابد مقدار انرژی آزاد شده زمین حدودا 33 برابر است.
* دوام ساختمانها بسته به كیفیت ساخت آنهاست
مدیر پژوهش سازمان نظام مهندسی ساختمان خراسان رضوی گفت: همه ساختمانها مشخصات یكسانی ندارند و اگر كیفیت ساختمان سازی در هر زمینه ای بخواهد بالا رود هزینه ساخت هم بیشتر می شود.
وی افزود: طرح مسكن مهر خراسان رضوی در نقاط مختلف و در قالب پروژه های متفاوتی اجرا شده است. همه ساختمانهای پروژه ها مشخصات یكسانی ندارند. ممكن است یك پروژه مقاومت بیشتری داشته باشد ممكن است پروژه دیگر مقاومت ضعیفی داشته باشد لذا نظر دادن درباره مقاومت این ساختمانها نیاز به بررسی زیادی دارد.
خاتمی ادامه داد: سازمان نظام مهندسی بر روی ساختمانهای غیردولتی نظارت دارد. در مورد مسكن مهر تعرفه هایی كه بابت حق نظارت مهندسان این سازمان دریافت می شده كمتر از باقی ساختمانها بوده است. بر اساس مقررات ملی ساختمان تمام ساختمانهایی كه زیر نظر سازمان نظام مهندسی هستند و مهندسان ناظر بر روی آنها نظارت خود را اعمال می كنند باید براساس مقررات ملی ساختمان و آیین نامه های مربوطه طراحی، محاسبه و اجرا شوند.
وی گفت: این نظارت فقط مختص پروژه های مسكن مهر نیست. مقررات و آیین نامه ها برای همه ساختمانها یكی اما ممكن است یك ناظر كارش را 100 درصد درست انجام دهد، ممكن است یك ناظر یك سری موارد را نبیند یا از برخی موارد چشم پوشی كند.
مدیر پژوهش سازمان نظام مهندسی ساختمان خراسان رضوی افزود: زمانی هم كه گواهی پایان كار برای واحدهای مسكونی صادر می شود یك گروه از مهندسان سازمان نظام مهندسی نظارت عالیه را بر روی آنها انجام می دهند.
وی ادامه داد: برخی از ساختمان های طرح مسكن مهر در همین استان خراسان رضوی پایان كار ندارند، به این معنا كه یا كار ساختشان تمام نشده یا مشكلی داشته اند كه سازمان نظام مهندسی آنها را تایید نكرده است.
خاتمی گفت: در مجموع نحوه اجرای كار در ساختمان سازی اهمیت دارد به این معنا كه ممكن است در محاسبات مربوط به ساخت یك ساختمان برخی موارد دیده نشده یا ضعیف حساب شده ولی در ساختمانی دیگر محاسبات درست انجام شده اما در عمل مصالح بكار رفته مشخصات لازم را نداشته اند.
مدیر پژوهش سازمان نظام مهندسی ساختمان خراسان رضوی بر تاثیر كیفیت ساخت در پایداری و مقاومت ساختمانها تاكید و بیان كرد: بعضا یك سری مصالح در ساختمانها استفاده می شود كه كیفیت خوبی ندارد لذا ممكن است اسكلت ساختمان یا چارچوب آن درست باشد اما مصالح بكار رفته در آن كاربرد درستی نداشته باشد.
* مقایسه دوام پروژه های مسكن مهر در خراسان رضوی
مدیر مسكن و ساختمان اداره كل راه و شهرسازی خراسان رضوی نیز به خبرنگار ایرنا گفت: مقاومت هیچ سازه ای در برابر بزرگی زلزله یا ریشتر محاسبه نمی شود بلكه مقاومت سازه در مقابل نشست، باد و زلزله براساس آیین نامه ای است كه در آن مقاومت لازم ساختمانها در برابر زلزله مشخص شده است.
رضا نوروزی افزود: وقتی بارگزاریهای لازم بر اساس آیین نامه در ساختمان سازی اعمال شود و مقاومت خاص سازه رعایت شود ساختمانها در برابر زلزله پایدار می مانند.
وی ادامه داد: مهندسان ناظر باید در نظارت خود مبانی آیین نامه های مربوط به ساختمان سازی را رعایت كنند لذا پروژه مسكن مهر نیز مانند ساختمانهای دیگر براساس همان آیین نامه یا مقررات ملی ساختمان ساخته شده است.
مدیر مسكن و ساختمان اداره كل راه و شهرسازی خراسان رضوی گفت: در زلزله كرمانشاه در اكثر ساختمانهای مسكن مهر سازه های اصلی یا چارچوب اصلی ساختمان پایدار مانده بودند اما ریزش مربوط به سازه های الحاقی این ساختمانها بود كه به نحوه اجرای طرح بازمی گشت.
وی افزود: بر اساس مقررات ملی ساختمان نباید تفاوتی در نحوه ساختمان سازی در كل ساختمانهای مسكن مهر كشور وجود داشته باشد اما در نحوه اجرای طرح یا ساخت خانه بعضا ممكن است سازندگان به ضوابط مربوطه و نقشه هایی كه برای ساختمان اعمال شده عمل نكرده یا از نیروی كار ماهر بهره نبرده باشند.
او ادامه داد: عموما در طراحی ساختمانهای مسكن مهر كمتر اشتباه رخ می دهد و عمده مشكل مربوط به نحوه ساخت آنهاست. نظارت از سوی عوامل نظارتی نیز مربوط به كنترل طراحی ساختمان می شود كه بعد برای آن ساختمان پروانه ساخت صادر می كنند.
مدیر مسكن و ساختمان اداره كل راه و شهرسازی خراسان رضوی گفت: از كل تعهد این استان مبنی بر ساخت 120 هزار واحد مسكن مهر از سال 1386 تاكنون 91 هزار 591 واحد مسكن مهر به متقاضیان تحویل داده شده است. 43 هزار و 555 واحد از این مجموعه در شهرهای جدید گلبهار و بینالود، 56 هزار و 976 واحد در شهرهای بالای 25 هزار نفر جمعیت و نیز 18 هزار و 861 واحد مسكن مهر در شهرهای زیر 25 هزار نفر جمعیت استان خراسان رضوی قرار دارند.
وی افزود: ساخت این واحدها به صورت تعاونی، انبوه سازی و خودمالك با بهره گیری از تسهیلات 25 میلیون تا 30 میلیون تومانی و آورده متقاضی بوده كه هر بخش تقریبا یك سوم طرح مسكن مهر ساخته شده را در برمی گیرد.
نوروزی ادامه داد: پروژه مسكن مهر سه جانبه نیز چون هم مهندس ناظر حقوقی و مشاور ناظر داشته و در مجموع نظارت بیشتری از سوی دست اندركاران بر روی ساخت انها انجام شده به لحاظ مقاوم سازی از اطمینان بیشتری نسبت به سایر پروژه های مسكن مهر استان برخوردار است.
وی گفت: در مورد پروژه مسكن مهر خودمالك در استان از آنجا كه تعداد كمتری داشته و پروژه كوچكتر بوده نظارت مهندسان بر آنها بهتر انجام شده و بعد از پروژه های سه جانبه در درجه دوم قرار می گیرند.
او افزود: چگونگی نظارت بر ساخت تعاونیهای مسكن مهر استان به نحوه عملكرد مسئولان تعاونی مربوط می شود به این معنا كه مسئول تعاونی نظارت را با دستگاههای ناظر به خوبی انجام داده یا خیر. در مجموع نظارت بر ساخت مسكنهای تعاونی ساز انجام شده اما كیفیت آنها با یكدیگر تفاوت دارد.
كارشناس مسئول طرح مسكن مهر بنیاد مسكن انقلاب اسلامی خراسان رضوی كه مسئولیت اجرای این طرح را در 58 شهر زیر 25 هزار نفر جمعیت استان برعهده داشته نیز به خبرنگار ایرنا گفت: در كل پروژه مسكن مهر استان مهندسان ناظر حضور داشته اند و بر روند طراحی و ساخت آنها نظارت كرده اند.
مجتبی نوفرستی افزود: پروژه مسكن مهر در شهرهای زیر 25 هزار نفر جمعیت در قالب پروژه 99 ساله شامل تعاونی، تفاهم نامه سه جانبه، گروه ساخت اجرا شده كه در این پروژه زمین دولتی است و ناظران مرحله به مرحله بر ساخت واحدها نظارت داشته اند و استحكام بنای مطلوبی دارند.
وی ادامه داد: از 18 هزار و 861 واحد مسكن مهر در شهرهای زیر 25 هزار نفر جمعیت استان ساخت 2 هزار و 500 واحد هنوز به اتمام نرسیده كه اغلب مشكل اجرایی دارند. عمده واحدهای مشكل دار مسكن مهر پروژه سه جانبه هستند.
گزارشگر: میترا عبداللهی **انتشار: حسین كریم زاده
7489/1858
مشهد- ایرنا- زلزله كرمانشاه و آسیب به واحدهای مسكن مهر آن زنگ خطر را برای سایر واحدهای مسكن مهر استانهای زلزله خیز به صدا درآورد و این پرسش در ذهن بسیاری شكل گرفت كه این خانه تا چه حد در برابر زلزله مقاومت دارند.